Boðaðar breytingar komu á óvart

Heiðrún Jónsdóttir, framkvæmdastjóri SFF, brást við tillögu fjármálaráðherra til þingsályktunartillögu um fjármálaáætlun fyrir árin 2027 til 2031 sem birt var í gær. Í tillögunni kemur fram að til standi, að afla viðbótarskatttekna frá fyrirtækjum í fjármálageiranum. Í samtali við Morgunblaðið lýsir Heiðrún því að áformin komi á óvart.

„Nú liggur ekki fyrir á hvað felst í tillögunni á þessari stundu. Íslenskir bankar eru nú þegar að greiða bæði fleiri og hærri skatta en þekkist í nágrannalöndum okkar og er hætt við að grafið undan samkeppnishæfni Íslands og haft ófyrirséð áhrif á fjármálastöðugleika. Aukin skattlagning kemur því verulega á óvart,“ segir Heiðrún.

Skattleggjum okkur ekki út úr samkeppni

Heiðrún fjallaði í viðtalinu um það sem þarf til þess að fjármálakerfið geti stutt við fjárfestingu og hagvöxt. Hún brást einnig við boðuðum skattahækkunum á fyrirtæki í fjármálageiranum.

Í umfjöllun Morgunblaðsins kemur fram að arðsemi eigin fjár íslenska bankakerfisins hafi verið 12,2% árið 2025. Til samanburðar var arðsemi evrópskra bankakerfa á sama tímabili 13,3% samkvæmt tölum frá Evrópska bankaeftirlitinu (EBA). Arðsemi hér á landi var því undir Evrópumeðaltalinu. Hæst hafi hún verið í Póllandi á síðasta ári, 19,7%, en lægst í Frakklandi, 6,5%.

Þá benti Heiðrún á að ef horft væri til raunarðsemi eigin fjár, þ.e. arðsemi að teknu tilliti til verðlagsþróunar, hafi raunarðsemi verið ein sú lægsta í Evrópu að meðaltali síðustu ára.

Í Hvítbók um framtíðarsýn fyrir fjármálakerfið frá árinu 2018 var fjallað um Íslandsálagið svokallaða eins og Heiðrún útskýrir. „Á Íslandi ber fjármálakerfið meiri álögur og hærri og fleiri skatta en gerist í nágrannalöndunum auk þess að búa við hærri eiginfjárkröfur og bindiskyldu en önnur ríki í kringum okkur. Eðli málsins samkvæmt leiða þessi atriði til verri arðsemi bankakerfisins sem skekkir samkeppnisstöðu Íslands og hætt er við að það skerði lífskjör hér á landi til lengri tíma.“

Eignarhaldið að miklu leyti hjá almenningi

Heiðrún bendir á að sértækar skattaálögur á fjármálafyrirtæki séu þær hæstu í Evrópu, ef litið er til áhættuveginna eigna. Þetta leiddi skýrsla Intellecon fyrir SFF frá árinu 2024 í ljós.

„Hér á landi hefur samspil samevrópsks regluverks, blýhúðunar og hárra eiginfjárkrafna leitt af sér að eiginfjárbinding íslenskra banka hefur verið umtalsvert meiri en gengur og gerist annars staðar í Evrópu.

Heiðrún benti einnig á að íslenskir bankar væru að langmestu leyti í eigu almennings, með beinum eða óbeinum hætti.

„Almenningur á a.m.k. 78% af hlutafé bankanna í gegnum ýmist beina eða óbeina eign í gegnum eignarhald lífeyrissjóða og eignarhald ríkisins á Landsbankanum. Að verulegu leyti er almenningur því bæði meðal stærstu eigenda og viðskiptavina bankanna.

Lægri arðsemi bankakerfisins leiðir því til þess að almenningur verður af arðsemi í gegnum það eignarhald. Á síðasta ári runnu yfir 100 milljarðar til almennings frá rekstri bankanna í gegnum hið opinbera og lífeyrissjóði,“ segir Heiðrún.

Hún bendir að lokum á að til framtíðar skipti höfuðmáli að fjármálakerfið geti stutt við fjárfestingu og hagvöxt. Því skipti miklu að rekstrarskilyrði greinarinnar séu í takt við það sem þekkist í samanburðarlöndum Íslands.

„Það er mikilvægt að byggja upp þau skilyrði að innlend fjármálaþjónusta geti áfram stuðlað að bættum lífskjörum og aukinni framleiðni.“

‍